แผน 14: เข็มทิศใหม่ของไทย เมื่อ “เครื่องจักรเก่า–แรงงานแก่” ต้องเปลี่ยนเกียร์ทั้งระบบ
9
Play Video

วันนี้ ขอนำเรื่องราว ของรองนายกรัฐมนตรี “เอกนิติ” หยิบมาพูดคุยกัน หลังได้ขึ้นเวทีงานสัมมนาประจำปี 2569 ของสภาพัฒน์  เรื่อง “แผนฯ 14 เปลี่ยนไทยให้ไปไกลกว่าเดิม”  จะแผนที่ไม่ใช่แค่ “กระดาษ” แต่ว่ามาด้วย “ชะตากรรมของชาติ”

ในทุกๆ รอบทศวรรษ ประเทศไทยเคยชินกับการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ราวกับเป็นพิธีกรรมที่ต้องทำตามรอบเวลา แต่ท่ามกลางวันที่ประเทศกำลังเผชิญแรงปะทะจาก 4 ทิศทางพร้อมกัน ทั้งเศรษฐกิจเติบโตต่ำ สิ่งแวดล้อมแปรปรวน สังคม เปลี่ยนโครงสร้าง และการเมืองผันผวน — คำถามสำคัญไม่ใช่ “ทำไมต้องมีแผน 14” แต่อยู่ที่ว่า “จะทำให้แผน 14 ต่างจากแผนก่อนๆ ได้อย่างไร”

รองนายกฯ “เอกนิติ”  มองว่า  “แผนฯ 14 เปลี่ยนไทยให้ไปไกลกว่าเดิม”  จะเป็นเข็มทิศสำคัญของประเทศ โดยมีคณะกรรมการร่วมภาครัฐและเอกชนเพื่อแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจ (กรอ.)  มาร่วมลงมือทำจริงร่วมกับภาคเอกชน พร้อมกำหนดเป้าหมายให้ชัดทั้งรายปีและระยะ 5 ปี เพื่อปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมและกระจายรายได้สู่เศรษฐกิจฐานรากและเอสเอ็มอี

หัวใจของความสำเร็จ: “Accountability” ที่ไม่ใช่แค่ตั้งคณะกรรมการ และคำกล่าวของ รองนายกฯ ”เอกนิติ“  สะท้อนความจริงที่สุด คือประโยคที่ว่า

“สิ่งยากที่สุดคือการนำแผนไปสู่การปฏิบัติให้เกิดผลสัมฤทธิ์จริง  จึงต้องก้าวข้ามวิธีการเดิมๆ อย่างการเพียงแค่ตั้งคณะกรรมการฯ แต่ต้องกำหนดตัวผู้รับผิดชอบ Accountability  ให้ชัดเจน เพื่อให้เกิดความรับผิดชอบต่อผลงานจริง มิฉะนั้นประเทศไทยก็จะไม่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือก้าวพ้นปัญหาเดิมได้”    นับเป็นข้อวิพากษ์ อย่างตรงไปตรงมาต่อวัฒนธรรมการทำงานภาครัฐแบบเดิม  มักจบลงที่การตั้งคณะกรรมการหลายชั้น แต่ขาด “เจ้าภาพ” ที่รับผิดชอบต่อผลลัพธ์จริงๆ

นายเอกนิติ ยังชี้ว่า การทำงานในอดีตมักติดอยู่กับ การทำงานแบบต่างคนต่างทำ หรือ Silo แผน 14 จึงต้องเปลี่ยนจากแผนบนกระดาษให้เป็น แผนปฏิบัติการร่วม และการจัดทำแผนพัฒนาในปัจจุบันต้องไม่ใช่เพียงแผนธรรมดา แต่ต้องกำหนดเป้าหมายทั้งระดับรายปีและระยะ 5 ปีให้ชัดเจน เพราะประเทศไม่สามารถดำเนินโครงการทุกอย่างพร้อมกันได้ ในขณะที่กำลังเผชิญทั้งปัญหาเดิมที่สะสมและโจทย์ใหม่ที่ท้าทายจำนวนมาก

หัวใจสำคัญคือ การเลือกจัดลำดับความสำคัญ (Priority)  เน้นโครงการสร้างผลกระทบสูง (Impact) และเป็น ตัวเปลี่ยนเกม (Game Changer) ได้จริง แทนการกระจายงบประมาณและกำลังคนไปทำโครงการย่อยนับร้อยโครงการ

ตัวอย่างที่รองนายกรัฐมนตรีหยิบยกขึ้นมา คือ การบริหารจัดการน้ำ ซึ่งดำเนินมานานกว่า 10 ปี แต่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังต่างคนต่างทำ จึงต้องสร้างโครงสร้างการทำงานที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ โดยไม่ใช่เพียงตั้งคณะกรรมการ แต่ต้องมีผู้รับผิดชอบต่อผลงานอย่างชัดเจน — ซึ่งเป็นสิ่งที่เขายอมรับว่า “ยากที่สุด” ในการนำแผนไปสู่การปฏิบัติ

4 สัญญาณวิกฤต และ 4 เสาหลักที่ต้องพิชิต  ประเทศไทยกำลังเผชิญ 4 สัญญาณวิกฤต ได้แก่

1. วิกฤตเศรษฐกิจ

2. วิกฤตสิ่งแวดล้อมและภัยธรรมชาติ

3. วิกฤตสังคมจากโครงสร้างประชากร

4. วิกฤตการเมือง

การจัดทำแผน 14 จึงต้องมุ่งเน้น 4 เสาหลักเป้าหมายเศรษฐกิจ ได้แก่ การเติบโตทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ การกระจายรายได้ และการดูแลสิ่งแวดล้อม

เสาหลักที่ 1: การเติบโต — เมื่อ “เครื่องจักรเก่า” และ “แรงงานแก่” ฉุดรั้งประเทศ  ภาพของเศรษฐกิจไทยที่รองนายกรัฐมนตรีวาดขึ้น ช่างน่าตกใจไม่น้อย   ก่อนวิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 เศรษฐกิจไทยเคยขยายตัวเฉลี่ยสูงถึง 7% ต่อปี ช่วงปี 2540–2550 ลดลงเหลือประมาณ 4% ต่อมาลดเหลือ 3% และปัจจุบันขยายตัวได้ ไม่ถึง 3%

สาเหตุหลักมาจากปัญหาเชิงโครงสร้างที่เขาเรียกว่า “เครื่องจักรเก่า และแรงงานแก่” เพราะประเทศขาดการลงทุนมานาน โรงงานและเครื่องจักรเสื่อมสภาพ ประกอบกับสังคมสูงวัยที่มีประชากรอายุเกิน 60 ปี สัดส่วน 20% หรือ 1 ใน 5 ของประชากรทั้งหมด ทำให้กำลังแรงงานและรายได้ลดลง   นี่คือภาพของประเทศที่ “แก่ก่อนรวย” อย่างแท้จริง

เสาหลักที่ 2: เสถียรภาพ — แข็งแกร่งนอก แต่ต้องซ่อมภายใน

ในด้านเสถียรภาพต่างประเทศ ไทยมีความเข้มแข็งมาก  มีทุนสำรองระหว่างประเทศ เกือบ 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หากรวมสัญญาซื้อขายล่วงหน้าหรือ Forward   ตัวเลขนี้สามารถรองรับการนำเข้าได้นาน 10 เดือน สูงกว่ามาตรฐานโลกที่ไม่ต่ำกว่า 6 เดือน และสูงกว่าหนี้ต่างประเทศระยะสั้น 2.5 เท่า

แต่ จุดอ่อนสำคัญอยู่ที่ฐานะการคลัง เนื่องจากการใช้จ่ายงบประมาณจำนวนมากในช่วงวิกฤตโควิด-19 รัฐบาลจึงเร่งซ่อม สร้าง และเข้มงวดวินัยการคลัง จากเดิมที่สถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือชั้นนำทั้ง 3 แห่งเคยมองประเทศไทยในเชิงลบ (Negative Outlook) ซึ่งเสี่ยงถูกดาวน์เกรด ปัจจุบัน ทั้ง 3 สถาบันปรับมุมมองกลับมาเป็นเสถียรภาพมั่นคง (Stable Outlook) ช่วยป้องกันวิกฤตการคลังและสร้างความมั่นใจแก่ตลาดทุน

เสาหลักที่ 3: การกระจายรายได้ — เมื่อ 20% แรก ครองครึ่งประเทศ

ตัวเลขความเหลื่อมล้ำ  รองนายกฯ ”เอกนิติ“ มองว่า   ช่างสะเทือนใจ จากเศรษฐกิจที่มีมูลค่าเกือบ 20 ล้านล้านบาท พบว่า คนรวยที่สุด 20% แรกมีสัดส่วนรายได้ของประเทศถึง 50% ขณะที่ คนจนที่สุด 20% ล่างสุดมีส่วนแบ่งไม่ถึง 5%

นี่คือภาพของสังคม   “โตกระจุก จนกระจาย” อย่างชัดเจน และเป็นเหตุผลที่แผน 14 ต้องกระจายรายได้ลงสู่เศรษฐกิจฐานรากและเอสเอ็มอีผ่านการทำงานร่วมกับภาคเอกชนใน กรอ.

แนวทางสำคัญคือ การยกระดับคนและธุรกิจ ด้วยการเปลี่ยนเงินทุนให้เป็นทักษะความสามารถ โดยนำ เอไอ มาเพิ่มผลิตภาพ เช่น โครงการไทยช่วยไทยพลัส และการใส่เอไอในแอปพลิเคชันถุงเงินผ่าน เอไอนกกระซิบ เพื่อช่วยพ่อค้าแม่ค้ารายเล็กให้ค้าขายออนไลน์ได้จริง

พร้อมร่วมมือกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เชื่อมหลักสูตรมหาวิทยาลัยให้ตรงกับความต้องการของอุตสาหกรรมยุคใหม่ผ่าน โครงการ Skill Bridge เพื่อลดปัญหาผู้จบการศึกษาแล้วตกงาน และสร้างงานคุณภาพรายได้สูง

ขณะเดียวกันต้องต่อยอดอุตสาหกรรมเดิมสู่ S-Curve ใหม่ โดยปรับภาคเกษตรสู่ เกษตรอัจฉริยะ และเร่งแปรรูปอาหารเพื่อตอบโจทย์วิกฤตอาหารโลก โดยเฉพาะ อุตสาหกรรมอาหารสัตว์เลี้ยงที่เติบโตสูงถึงปีละ 20% จากเทรนด์สังคมสูงวัยที่นิยมเลี้ยงสัตว์ ซึ่งปัจจุบันไทยเป็น ผู้ส่งออกอันดับ 1 และ 2 ของโลก

เสาหลักที่ 4: สิ่งแวดล้อมและพลังงาน — เมื่อการนำเข้าพลังงานเกือบ 10% ของ GDP คือความเสี่ยงระดับชาติ  มิติพลังงานคือสมรภูมิที่ไทยเปราะบางอย่างยิ่ง

ไทยนำเข้าน้ำมันและก๊าซธรรมชาติคิดเป็นมูลค่า เกือบ 10% ของ GDP และใช้ก๊าซธรรมชาตินำเข้าผลิตไฟฟ้าสูงถึง 60% เมื่อราคาพลังงานโลกพุ่งขึ้น 80–90% ดุลบัญชีเดินสะพัดเคยพลิกกลับมาขาดดุลถึง 600,000 ล้านบาท  จึงต้องเร่งเปลี่ยนผ่านไปสู่ พลังงานสะอาดบนดิน ได้แก่ เอทานอลและน้ำมันปาล์ม พลังงานแสงอาทิตย์พร้อมระบบกักเก็บแบตเตอรี่ และ การรับซื้อไฟฟ้าสะอาดจากประชาชน เพื่อลดการพึ่งพาการนำเข้าและลดผลกระทบภาวะโลกร้อน

นับว่าแผน 14 คือ “การเปลี่ยนเกียร์” ไม่ใช่ “การเปลี่ยนแผน”  แผน 14 จึงไม่ใช่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 14 ในความหมายธรรมดา — แต่คือ “แผนปฏิบัติการร่วม” ที่ต้องพิสูจน์ตัวเองผ่าน 3 คำกริยาสำคัญ

“ซ่อม” วินัยการคลังที่อ่อนแอจากวิกฤตโควิด

“สร้าง” ศักยภาพการเติบโตใหม่ ทักษะแรงงานใหม่ และอุตสาหกรรมใหม่

“เปลี่ยนผ่าน” ไปสู่พลังงานสะอาด สังคมที่เป็นธรรม และเศรษฐกิจที่ยั่งยืน

แต่ทั้งหมดนี้จะสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อประเทศไทยก้าวข้ามวัฒนธรรม “ต่างคนต่างทำ” และ “ตั้งคณะกรรมการแล้วจบ” ไปสู่ วัฒนธรรมของ Accountability ที่ชัดเจนเพราะแผนที่ดีที่สุดในโลก ไม่มีความหมายใดๆ หากไม่มีใครรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ของมันและนี่คือบททดสอบที่แท้จริงของแผน 14นับเป็นบททดสอบ ของประเทศไทยตอบไม่ได้อีกต่อไปแล้วว่า “จะรอหรือจะเปลี่ยน”.  –ปรีชา มีชำนาญ

- Advertisement -
เศรษกิจ-การเงิน
แกลลอรี่
- Advertisement -
- Advertisement -
- Advertisement -
- Advertisement -
- Advertisement -
- Advertisement -
เศรษกิจ-การเงิน