สลากกินแบ่งรัฐบาล: รายได้สำคัญ จากการเสี่ยงดวงของคนไทย
Key Takeaways:
• สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลเป็นหนึ่งในรัฐวิสาหกิจที่นำส่งรายได้ให้ภาครัฐมากที่สุดอย่างต่อเนื่องโดยในปีงบประมาณ 2568 มีสัดส่วนราว 28% ของเงินนำส่งรายได้แผ่นดินจากรัฐวิสาหกิจทั้งหมด
• รายได้จากการจำหน่ายสลากถูกจัดสรรตามกฎหมาย โดย 60% เป็นเงินรางวัล ไม่น้อยกว่า 23% เป็นรายได้แผ่นดิน และไม่เกิน 17% เป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารงาน
• เงินนำส่งรายได้แผ่นดินของสำนักงานสลากฯ เพิ่มขึ้นจาก 11,174 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2549 เป็น54,211 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2568 หรือเพิ่มขึ้นเกือบ 5 เท่า
• ปีงบประมาณ 2568 สำนักงานสลากฯ มีรายได้รวม 179,671 ล้านบาท และกำไรสุทธิ 7,362 ล้านบาทขณะที่เงินรางวัลที่ไม่มีผู้มารับคิดเป็นส่วนหนึ่งของเงินนำส่งรัฐ
• สลากกินแบ่งรัฐบาลเป็น “สินค้าความหวัง” ที่ผู้คนยอมจ่ายเงินจำนวนไม่มากเพื่อแลกกับโอกาสถูกรางวัลใหญ่ ทำให้ความหวังกลายเป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่มีเม็ดเงินหมุนเวียนมหาศาล
สลากกินแบ่งรัฐบาลหรือลอตเตอรี่อยู่คู่กับสังคมไทยมานานกว่าศตวรรษ โดยการออกลอตเตอรี่ครั้งแรกในประเทศไทยมีขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อ พ.ศ. 2417 ก่อนที่กิจการสลากจะพัฒนามาเป็นสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลใน พ.ศ. 2482 และมีฐานะเป็นรัฐวิสาหกิจภายใต้กระทรวงการคลังตาม พ.ร.บ. สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล พ.ศ. 2517
จากกิจการที่มีจุดเริ่มต้นมานานกว่าร้อยปี สลากกินแบ่งรัฐบาลได้กลายเป็นหนึ่งในช่องทางสำคัญที่รัฐได้รับรายได้จากการจำหน่ายสลาก
ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.) ระบุว่า ในปีงบประมาณ 2568 สำนักงานสลากฯ นำส่งรายได้แผ่นดินคิดเป็นราว 28% ของเงินนำส่งจากรัฐวิสาหกิจทั้งหมด ทำให้กิจกรรมการเสี่ยงโชคของประชาชนกลายเป็นแหล่งรายได้สำคัญของภาครัฐไทย
รายได้ระดับแสนล้าน
ในปีงบประมาณ 2568 สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล มีรายได้รวม 179,671 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 2.9% จากปีก่อน โดยรายได้เกือบทั้งหมดมาจากการจำหน่ายสลาก
สลากฯ 6 หลัก เป็นแหล่งรายได้หลัก มีมูลค่า 171,227 ล้านบาท หรือประมาณ 95% ของรายได้ทั้งหมด รองลงมา คือ สลากการกุศล 7,181 ล้านบาท สลากฯ 3 หลัก 576 ล้านบาท และรายได้อื่นอีก 686 ล้านบาท
รายได้ระดับเกือบ 1.8 แสนล้านบาทต่อปี ทำให้สำนักงานสลากฯ เป็นรัฐวิสาหกิจที่มีขนาดกิจการใหญ่แห่งหนึ่งของไทย แต่เงินจากการขายสลาก ไม่ได้กลายเป็นกำไรของสำนักงานสลากฯ ทั้งหมด
ตามกฎหมาย รายได้จากการจำหน่ายสลากถูกจัดสรรเป็น 3 ส่วน ได้แก่ 60% เป็นเงินรางวัล ,ไม่น้อยกว่า 23% เป็นรายได้แผ่นดิน และไม่เกิน 17% เป็นค่าใช้จ่ายในการบริหารงาน
อธิบายง่าย ๆ ได้ว่า เงินที่ประชาชนจ่ายซื้อสลากทุก 100 บาท จะถูกจัดสรรเป็นเงินรางวัล 60 บาท ส่วนอีกอย่างน้อย 23 บาทนำส่งเป็นรายได้ของรัฐ และอีก 17 บาท เป็นค่าใช้จ่ายในการบริหาร
จากเงินเสี่ยงโชค สู่รายได้แผ่นดิน
ตลอดช่วง 20 ปีที่ผ่านมา เงินนำส่งรายได้แผ่นดินของสำนักงานสลากฯ เพิ่มขึ้นอย่างมาก จาก 11,174 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2549 เป็น 54,211 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2568 หรือเพิ่มขึ้นเกือบ 5 เท่าคิดเป็นอัตราการเติบโตเฉลี่ยประมาณ 8.7% ต่อปี
น่าสนใจว่า เงินนำส่งรัฐในปีงบประมาณ 2568 ไม่ได้มาจากส่วนแบ่งรายได้จากการจำหน่ายสลากเพียงอย่างเดียว แต่ประกอบด้วยเงินนำส่งตามสัดส่วนที่กำหนด 44,890 ล้านบาท เงินรางวัลสลากกินแบ่งรัฐบาลที่นำส่งเป็นรายได้แผ่นดิน 8,659 ล้านบาท และเงินรางวัลสลากการกุศลที่นำส่งอีก 662 ล้านบาท
เมื่อรวมกันแล้ว เงินรางวัลที่ไม่ได้จ่ายให้ผู้รับรางวัลและนำส่งเป็นรายได้แผ่นดินมีมูลค่าสูงถึง 9,321 ล้านบาท หรือประมาณ 17% ของเงินนำส่งรัฐทั้งหมด
ขายความหวังหลักแสนล้าน เหลือกำไรเท่าไร?
แม้เงินส่วนใหญ่จากการขายสลากจะถูกจัดสรรกลับไปเป็นเงินรางวัลและนำส่งภาครัฐ แต่สำนักงานสลากฯ ก็ยังมีกำไรจากการดำเนินกิจการ
ในปีงบประมาณ 2568 สำนักงานสลากฯ มีรายได้รวม 179,671 ล้านบาท ค่าใช้จ่ายรวมประมาณ 172,308 ล้านบาท และมีกำไรสุทธิ 7,362 ล้านบาท
คิดง่าย ๆ คือ จากรายได้ทุก 100 บาท สำนักงานสลากฯ เหลือกำไรสุทธิประมาณ 4.1 บาท
หากมองย้อนหลัง กำไรสุทธิเพิ่มขึ้นจาก 1,361 ล้านบาทในปีงบประมาณ 2555 เป็น 7,362 ล้านบาทในปี 2568 หรือเพิ่มขึ้นกว่า 5 เท่า
ทั้งนี้ กำไรสุทธิและเงินนำส่งรายได้แผ่นดินเป็นตัวเลขคนละประเภท จึงไม่ควรนำมารวมกันโดยตรงเพื่อวัดรายได้ที่รัฐได้รับจากกิจการสลาก
ลุ้นหลักล้านด้วยเงิน 80 บาท
แม้โอกาสถูกรางวัลที่ 1 ของสลาก 6 หลักจะอยู่ที่เพียง 1 ใน 1,000,000 ต่อหนึ่งหมายเลข แต่สลากกินแบ่งรัฐบาลยังคงได้รับความนิยมจากคนไทย
เหตุผลสำคัญส่วนหนึ่งคือ สลากกินแบ่งรัฐบาลเป็น “สินค้าความหวัง” ที่มีราคาซื้อไม่สูงนัก สลากหนึ่งฉบับราคา 80 บาท แต่เปิดโอกาสให้ผู้ซื้อมีสิทธิ์ลุ้นรับเงินรางวัลหลักหลายล้านบาท ทำให้คนจำนวนมากยอมจ่ายเงินจำนวนไม่มากเพื่อแลกกับโอกาสในการเปลี่ยนสถานะทางการเงินของตนเอง
พฤติกรรมนี้ อธิบายได้ด้วยแนวคิดเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมที่เรียกว่า Probability Weighting หรือการที่ผู้คนให้น้ำหนักกับโอกาสเกิดเหตุการณ์แตกต่างจากความน่าจะเป็นจริง โดยเฉพาะเหตุการณ์ที่มีโอกาสเกิดขึ้นต่ำมาก แต่มีผลตอบแทนสูง
สำหรับผู้ซื้อสลาก ความรู้สึกว่า “เผื่อจะถูกรางวัล” อาจมีน้ำหนักมากกว่าการคำนวณความน่าจะเป็นตามหลักคณิตศาสตร์ แม้ในภาพรวมเงินรางวัลที่จ่ายคืนจะต่ำกว่าเงินที่ผู้ซื้อสลากจ่ายไปทั้งหมดก็ตาม
นอกจากนี้ การเป็นกิจการของรัฐ การออกรางวัลที่มีกระบวนการตรวจสอบ และเครือข่ายจำหน่ายที่ครอบคลุมทั่วประเทศ ยังช่วยให้สลากกินแบ่งรัฐบาล เป็นรูปแบบการเสี่ยงโชคที่ผู้คนคุ้นเคยและเข้าถึงได้ง่าย
เมื่อความหวังของประชาชน กลายเป็นรายได้ของรัฐ
สลากกินแบ่งรัฐบาล เป็นกิจการที่น่าสนใจในเชิงเศรษฐศาสตร์ เพราะรายได้เกือบทั้งหมดเกิดจากการ“ขายโอกาสในการลุ้นรางวัล” ซึ่งมีต้นทุนในการซื้อไม่สูง แต่สามารถสร้างเม็ดเงินหมุนเวียนได้มหาศาล
สำหรับผู้ซื้อ สลากหนึ่งใบอาจหมายถึงความหวังที่จะมีเงินก้อนใหญ่ ปลดภาระหนี้สิน หรือเปลี่ยนชีวิตขณะที่สำหรับภาครัฐ เงินจากการจำหน่ายสลากได้กลายเป็นแหล่งรายได้สำคัญที่มีมูลค่าหลายหมื่นล้านบาทต่อปี
ขณะเดียวกัน รายได้ที่เพิ่มขึ้นก็มาพร้อมประเด็นที่ควรพิจารณา โดยเฉพาะภาระค่าใช้จ่ายของครัวเรือนและความเสี่ยงจากการใช้เงินเพื่อเสี่ยงโชคเกินกำลัง เพราะเงินที่นำไปซื้อสลากย่อมมีต้นทุนค่าเสียโอกาสในการนำไปใช้จ่ายหรือออมเพื่ออนาคต
การบริหารกิจการสลากจึงต้องสร้างสมดุลระหว่างการจัดหารายได้ให้รัฐกับการคุ้มครองผู้บริโภค พร้อมกับส่งเสริมให้ประชาชนมีโอกาสสร้างฐานะทางเศรษฐกิจจากการทำงาน การออม และการลงทุนมากกว่าการฝากความหวังไว้กับตัวเลขหกหลัก
