- เงินทุนผิดที่ เศรษฐกิจไทยติดหล่ม! “สมชัย” ฝากโจทย์ใหญ่ถึง “วิทัย” รื้อระบบจัดสรรสินเชื่อ
- เอสเอ็มอีเก่งแต่กู้ยาก! เปิดปม Misallocation เงินทุนกระจุกธุรกิจใหญ่ ฉุดศักยภาพเศรษฐกิจไทย
- ประเทศไทยไม่ได้ขาดเงิน แต่ขาดระบบจัดสรรทุน! ธปท.จ่อโจทย์ใหญ่ ปลดล็อกเอสเอ็มอี
- สินทรัพย์ 1 บาท สร้างรายได้เหลือ 88 สตางค์! สัญญาณเตือนผลิตภาพไทยถดถอย
สภาพคล่อง เงินไม่ขาด แต่ประเทศไทยขาดแนวทางจัดสรร! เมื่อเงินทุนไหลผิดทาง เศรษฐกิจจึงติดหล่ม บทเรียนจากโน้ตของ
“สมชัย” ประธานบอร์ดแบงก์ชาติ ฝากถึง “วิทัย” ผู้ว่า ธปท. ถึงเวลาเลิกถามว่าเศรษฐกิจไทยต้องการเงินเท่าไร แต่ต้องถามให้หนักกว่าเดิมว่า เงินของประเทศกำลังไหลไปเลี้ยงใคร และสร้างอนาคตให้ใครกันแน่!
ประเทศไทยไม่ได้ขาดผู้ประกอบการ ไม่ได้ขาดคนมีความสามารถ และไม่ได้ขาดธุรกิจ พร้อมจะเติบโต แต่สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือ เราอาจกำลังมีระบบการเงินที่จัดสรรทรัพยากรผิดฝาผิดตัว จนกิจการที่ควรได้รับโอกาสกลับเข้าไม่ถึงเงินทุน ขณะที่กิจการขนาดใหญ่บางกลุ่มกลับมีแต้มต่อในการเข้าถึงสินเชื่อและต้นทุนทางการเงินที่ต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
นี่คือสาระสำคัญจากบทวิจัยเรื่อง “Misallocation” หรือการจัดสรรทุนผิดที่ผิดทาง ดร.สมชัย
สัจจพงษ์ ประธานบอร์ดแบงก์ชาติ จึงได้ฝากเป็นโจทย์ใหญ่ถึงนายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธปท.
เป็นโน้ตที่ไม่ควรอ่านแล้ววางไว้บนโต๊ะประชุม เพราะตัวเลขที่ปรากฏกำลังสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจไทย ซึ่งอาจฝังรากลึกกว่าที่เราคิด ตัวเลขหนึ่งที่ต้องสะดุ้ง คือ สินทรัพย์ 1 บาท สร้างรายได้ได้น้อยลง! ย้อนกลับไปปี 2556 ธุรกิจไทยใช้สินทรัพย์ 1 บาท สร้างรายได้ถึง 1.24 บาท แต่พอถึงปี 2567 กลับเหลือเพียง 0.88 บาท
พูดให้เห็นภาพง่าย ๆ คือ มีทรัพย์สินอยู่เท่าเดิม แต่ความสามารถในการสร้างรายได้กลับถดถอยลง
น่าสนใจอีกคือ ส่วนต่างกำไรจากรายได้กลับเพิ่มขึ้นจาก 6.7% เป็น 7.1% นั่นหมายความว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ธุรกิจขายของแล้วกำไรต่อหน่วยลดลงเป็นหลัก แต่อยู่ที่สินทรัพย์ ถือครองกลับสร้างรายได้ได้น้อยลง นี่เป็นสัญญาณเตือนว่า “เศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญปัญหาประสิทธิภาพการใช้ทุน ไม่ใช่แค่ปัญหากำลังซื้อหรือยอดขายชะลอตัวเท่านั้น”
เมื่อสินทรัพย์มากขึ้น แต่สร้างรายได้น้อยลง การลงทุนก็อาจไม่ก่อให้เกิดผลิตภาพอย่างที่ควรจะเป็น และเมื่อภาพนี้เกิดขึ้นในหลายภาคธุรกิจ ตั้งแต่การผลิต บริการ ไปจนถึงอสังหาริมทรัพย์ ก็ยิ่งสะท้อนว่าโรคนี้ไม่ได้เกิดกับธุรกิจใดธุรกิจหนึ่ง แต่กำลังลามไปทั่วระบบเศรษฐกิจ
คำถามจึงไม่ใช่แค่ธุรกิจไทยเก่งน้อยลงหรือไม่ แต่ทำไมเงินทุนจึงไม่ไหลไปหาธุรกิจที่เก่งกว่า?
นี่แหละคือหัวใจของคำว่า Misallocation! จากงานศึกษาพบว่า บริษัทที่ใช้สินทรัพย์ได้ด้อยลงกลับยังขยายสินทรัพย์ได้ ขณะที่บริษัทที่มีประสิทธิภาพดีขึ้นกลับขยายตัวได้จำกัด “พูดอีกอย่างคือ คนที่ควรได้โอกาสกลับไม่ได้โอกาส ส่วนคนที่มีทรัพยากรอยู่แล้วกลับยังรักษาความได้เปรียบเอาไว้ได้”
แน่นอน การขยายธุรกิจไม่ได้หมายความว่าทุกกิจการจะต้องมีประสิทธิภาพสูงทันที และการปล่อยสินเชื่อก็ต้องพิจารณาความเสี่ยง แต่หากปรากฏการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นต่อเนื่องยาวนาน ก็ต้องถามแล้วว่า กลไกตลาดและระบบการเงินกำลังทำหน้าที่จัดสรรทรัพยากรได้ถูกต้องจริงหรือ?
เอสเอ็มอีเก่ง แต่ไม่มีเงิน ส่วนรายใหญ่มีเงินและต้นทุนถูกกว่า!
ประเด็นนี้ต่างหากที่เจ็บลึก ข้อมูลระบุว่า แม้ในกลุ่มธุรกิจที่มีประสิทธิภาพสูงสุด 30% แรก เอสเอ็มอีที่เข้าถึงสินเชื่อมีเพียงประมาณ 1 ใน 5 ขณะที่ธุรกิจขนาดใหญ่เข้าถึงสินเชื่อได้มากกว่า 60%
และเมื่อเข้าถึงเงินกู้ได้แล้ว ต้นทุนก็ยังต่างกันเกือบเท่าตัว เอสเอ็มอีมีอัตราดอกเบี้ยเฉลี่ยประมาณ 7.8% ขณะที่ธุรกิจใหญ่จ่ายเพียง 3.9% นี่คือความเหลื่อมล้ำทางการเงินที่น่าคิด!
คนตัวเล็กที่ต้องการเงินไปลงทุนเพิ่มประสิทธิภาพ กลับต้องแบกรับต้นทุนทางการเงินสูงกว่า ส่วนคนตัวใหญ่ที่มีหลักประกัน มีประวัติทางธุรกิจ และมีอำนาจต่อรอง กลับเข้าถึงเงินทุนได้ถูกกว่า
จะเรียกว่ากลไกตลาดทำงานอย่างสมบูรณ์ก็คงพูดได้ไม่เต็มปาก อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับด้วยว่าเอสเอ็มอีมีความเสี่ยงด้านสินเชื่อสูงกว่าจริง โดยข้อมูลหนี้เสียอยู่ประมาณ 9% เทียบกับธุรกิจใหญ่ราว 1.3% จึงไม่อาจเรียกร้องให้ธนาคารปล่อยกู้โดยไม่ดูความเสี่ยง
แต่คำถามสำคัญอยู่ตรงนี้! ความเสี่ยงที่สูงกว่า อธิบายส่วนต่างดอกเบี้ยได้ทั้งหมดจริงหรือ?
เพราะงานศึกษาพยายามใช้แบบจำลองควบคุมปัจจัยความเสี่ยงหลายด้านแล้ว ยังพบว่าธุรกิจขนาดเล็กและขนาดกลางจ่ายดอกเบี้ยสูงกว่าระดับที่ปัจจัยเหล่านั้นอธิบายได้ ขณะที่ธุรกิจขนาดใหญ่บางกลุ่มกลับจ่ายต่ำกว่า
นี่เป็นประเด็นที่ ธปท. ต้องขยายผลอย่างจริงจัง ไม่ใช่เพื่อกล่าวโทษธนาคารพาณิชย์ แต่เพื่อให้แน่ใจว่าระบบกำหนดราคาสินเชื่อไม่ได้สร้างความเสียเปรียบให้ผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ เพราะถ้าคนเก่งไม่มีเงินทุน คนมีความสามารถไม่มีโอกาส แล้วเราจะหวังให้เศรษฐกิจไทยเติบโตจากอะไร?
ธปท. จะดูแลเสถียรภาพการเงินอย่างเดียวไม่ได้ หากปล่อยให้เงินทุนติดอยู่ผิดที่!
ที่ผ่านมา ธปท. ให้ความสำคัญกับเสถียรภาพระบบการเงิน การควบคุมเงินเฟ้อ การดูแลหนี้ครัวเรือน และการรักษาวินัยสินเชื่อ ซึ่งเป็นภารกิจสำคัญที่ไม่มีใครปฏิเสธ แต่โจทย์เศรษฐกิจไทยวันนี้เปลี่ยนไปแล้ว การรักษาเสถียรภาพไม่ควรหมายถึงการรักษาสภาพเดิมของระบบการเงินเอาไว้จนไม่กล้าเปลี่ยนแปลงอะไร
เพราะระบบการเงินที่แข็งแรง ไม่ใช่ระบบที่มีหนี้เสียต่ำเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเป็นระบบที่สามารถส่งเงินทุนไปสนับสนุนกิจการที่มีศักยภาพ สร้างผลิตภาพ สร้างงาน และสร้างมูลค่าเพิ่มให้เศรษฐกิจได้ด้วย
แน่นอน ธนาคารไม่ใช่สถาบันการกุศล และไม่ควรบังคับให้ปล่อยสินเชื่อแก่ธุรกิจที่ไม่มีความสามารถชำระหนี้ แต่ธนาคารกลางก็ต้องทำให้มั่นใจว่า กติกาการแข่งขันและข้อมูลที่ใช้ประเมินผู้กู้ไม่เอื้อให้ผู้เล่นรายใหญ่ได้เปรียบเพียงเพราะมีขนาดใหญ่กว่า
สิ่งที่ต้องเร่งทำจึงไม่ใช่แค่สั่งให้ธนาคารปล่อยกู้เพิ่ม แต่ต้องปรับโครงสร้างข้อมูลเครดิต พัฒนาการใช้ข้อมูลทางเลือก เปิดทางให้ใช้ข้อมูลธุรกรรมการค้าจริงมาประเมินความสามารถทางธุรกิจ และเพิ่มการแข่งขันในตลาดสินเชื่อ
รวมถึงต้องพัฒนากลไกค้ำประกันสินเชื่อของรัฐให้มีประสิทธิภาพ ไม่ใช่ค้ำประกันแบบหว่านแหจนสุดท้ายกลายเป็นภาระงบประมาณและหนี้เสียของประเทศ
ส่วนรัฐบาลเอง ต้องเลิกคิดว่า การกระตุ้นเศรษฐกิจด้วยเงินงบประมาณ คือ คำตอบของทุกปัญหา!
นี่คืออีกด้าน ต้องวิจารณ์อย่างตรงไปตรงมา รัฐบาลทุกยุคทุกสมัยชอบพูดถึงการกระตุ้นกำลังซื้อ การอัดฉีดเงิน การแจกเงิน และการเร่งเบิกจ่ายงบประมาณ เพราะเห็นผลได้เร็ว ประชาชนสัมผัสได้ และสามารถนำไปสื่อสารทางการเมืองได้ง่าย
แต่การกระตุ้นกำลังซื้อเป็นเพียงการประคองเศรษฐกิจระยะสั้น ไม่ใช่ยาวิเศษที่จะรักษาโรคผลิตภาพต่ำของประเทศได้ ถ้าเงินงบประมาณถูกใช้ไปกับการกระตุ้นการบริโภคอย่างต่อเนื่อง แต่ไม่สามารถยกระดับทักษะแรงงาน เทคโนโลยี การผลิต และความสามารถแข่งขันของผู้ประกอบการ เงินที่ใส่เข้าไปก็อาจหมุนเวียนอยู่ในระบบชั่วคราว ก่อนที่เศรษฐกิจจะกลับมาเผชิญปัญหาเดิม
รัฐบาลจึงต้องหันมาทบทวนคุณภาพการใช้จ่ายภาครัฐอย่างจริงจัง
งบลงทุนต้องสร้างผลิตภาพ โครงสร้างพื้นฐานต้องลดต้นทุนให้ภาคธุรกิจ การจัดซื้อจัดจ้างต้องเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายเล็กที่มีศักยภาพ และมาตรการช่วยเหลือเอสเอ็มอีต้องไม่ใช่เพียงการประคองธุรกิจที่กำลังอ่อนแอ แต่ต้องช่วยให้ธุรกิจ มีโอกาสเติบโตสามารถก้าวขึ้นมาแข่งขันได้ พูดให้ชัดก็คือ เงินภาษีทุกบาทต้องตอบให้ได้ว่า ใช้แล้วประเทศมีความสามารถสร้างรายได้เพิ่มขึ้นตรงไหน
นโยบายการเงินกับนโยบายการคลัง ต้องเลิกเดินคนละทาง!
นี่คือโจทย์ใหญ่ที่ประเทศไทยต้องเผชิญ ธปท. ดูแลเสถียรภาพทางการเงิน รัฐบาลดูแลเศรษฐกิจและงบประมาณ แต่ทั้งสองฝ่ายไม่ควรต่างคนต่างทำจนเกิดช่องว่างระหว่างนโยบาย รัฐบาลอาจต้องการกระตุ้นเศรษฐกิจ แต่หากระบบสินเชื่อยังไม่สามารถส่งเงินไปถึงผู้ประกอบการที่มีประสิทธิภาพ เงินที่กระตุ้นลงไปก็อาจไม่ก่อให้เกิดการลงทุนใหม่มากเท่าที่ควร
ในทางกลับกัน ธปท. อาจต้องการให้สินเชื่อมีคุณภาพและควบคุมความเสี่ยง แต่หากมาตรฐานการประเมินสินเชื่อไม่สามารถมองเห็นศักยภาพของธุรกิจขนาดเล็กที่ไม่มีหลักประกันมากพอ ก็อาจทำให้ธุรกิจเหล่านั้นถูกปิดโอกาสตั้งแต่ต้นทาง
สิ่งที่ประเทศไทยต้องการจึงไม่ใช่การลดดอกเบี้ยเพื่อให้ทุกคนกู้ได้ ไม่ใช่การอัดฉีดเงินเพื่อให้เศรษฐกิจดูดีในระยะสั้น และไม่ใช่การใช้งบประมาณมหาศาลโดยไม่วัดผล แต่ต้องเป็นการประสานนโยบายให้เงินทุนภาคเอกชน เงินงบประมาณ และเงินลงทุนภาครัฐ ทำงานไปในทิศทางเดียวกัน
ถึงเวลาเปลี่ยนจากเศรษฐกิจ เน้นปริมาณเงิน ไปสู่เศรษฐกิจที่เน้นคุณภาพของเงิน!
จากงานวิจัย นายสมชัยไม่ได้บอกว่าธนาคารเป็นต้นเหตุทั้งหมดของปัญหา และไม่ได้หมายความว่าธุรกิจขนาดใหญ่ทุกแห่งได้รับสินเชื่ออย่างไม่เหมาะสม เพราะการจัดสรรทุนยังต้องคำนึงถึงความเสี่ยง ความสามารถในการชำระหนี้ และลักษณะเฉพาะของแต่ละอุตสาหกรรม
แต่หลักฐานที่ปรากฏมากพอจะทำให้เราต้องหยุดตั้งคำถามไม่ได้
เหตุใดสินทรัพย์ของธุรกิจจึงสร้างรายได้ได้น้อยลง?
เหตุใดกิจการที่มีประสิทธิภาพสูงจึงเข้าถึงเงินทุนได้ยาก?
เหตุใดผู้ประกอบการรายเล็กจึงต้องจ่ายต้นทุนทางการเงินแพงกว่ารายใหญ่เกือบเท่าตัว?
และที่สำคัญ เหตุใดเงินทุนที่ควรเป็นเชื้อเพลิงขับเคลื่อนเศรษฐกิจ จึงไม่สามารถไหลไปหากิจการที่มีศักยภาพได้อย่างเต็มที่?
นายวิทัย รัตนากร ในฐานะผู้ว่าการ ธปท. จึงมีโจทย์สำคัญอยู่ตรงหน้า ไม่ใช่แค่การดูแลดอกเบี้ยนโยบายหรือเสถียรภาพค่าเงินบาท แต่คือการยกระดับระบบการเงินไทยให้เป็นกลไกเพิ่มผลิตภาพของประเทศ
ขณะที่รัฐบาลก็ต้องตอบให้ได้ว่า จะใช้นโยบายการคลังเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจอย่างไร ไม่ใช่เพียงประคองตัวเลขการเติบโตให้ผ่านไปทีละปี เพราะวันนี้ประเทศไทยไม่ได้มีปัญหาแค่เงินทุนมีน้อย แต่มีปัญหาว่าเงินทุนที่มีอยู่กำลังถูกใช้อย่างคุ้มค่าหรือไม่
ประเทศที่มีเงิน แต่ส่งเงินไปไม่ถึงคนที่สร้างมูลค่าได้ดีที่สุด ก็ไม่ต่างอะไรกับคนมีน้ำเต็มโอ่ง แต่ปล่อยให้ต้นไม้ที่ควรออกผลยืนแห้งตายอยู่กลางสวน!
นี่คือสิ่งที่นโยบายการเงินและการคลังต้องตอบให้ได้ และหากยังแก้กันเพียงปลายเหตุ เศรษฐกิจไทย อาจต้องติดอยู่ในวงจรเติบโตต่ำเช่นนี้ต่อไปอีกนาน…ปรีชา มีชำนาญ