อดีตรองนายกฯ ชี้ไทยเผชิญ 3 วิกฤตซ้อน ทั้งขาดดุลคู่ หนี้สาธารณะจ่อ 70%/ GDP กำลังซื้อทรุด เตือน GDP โต 2.5% ภาพลวงตา เร่งสร้าง New S-Curve ปฏิรูปการศึกษา เปิดทาง SMEs ใช้ AI เข้าถึงทุน พร้อมปรับยุทธศาสตร์ประเทศรับมือโลกไร้กติกา
(คลิกดูเพิ่มเติม ดร.สมคิด ห่วงเศรษฐกิจไทย เปราะบาง)
https://youtu.be/WMDrcXJk7bg?si=kZg4tG-0PxF-yUa-
ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรี และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กล่าวปฐกถาพิเศษในงาน “พลิกประเทศไทย ให้ไปต่อได้” สะท้อนความกังวลต่อทิศทางเศรษฐกิจไทยที่กำลังเผชิญความเปราะบางเชิงโครงสร้างหลายด้าน พร้อมเตือนว่า ประเทศไทยกำลังสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามเดินหน้าเติบโตอย่างรวดเร็ว หากยังไม่มีการปฏิรูปครั้งใหญ่ อีกเพียง 5 ปี ขนาดเศรษฐกิจเวียดนามอาจแซงหน้าไทยได้
ดร.สมคิด ระบุว่า ปัญหาของประเทศไทยไม่ได้อยู่เพียงการเติบโตทางเศรษฐกิจชะลอตัว จีดีพีต่ำ แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้าง สะสมมายาวนาน ทั้งอุตสาหกรรมเดิม เริ่มหมดความสามารถในการแข่งขัน การสร้างอุตสาหกรรมใหม่ที่ยังไม่ประสบความสำเร็จ การจัดเก็บรายได้ของรัฐ ยังไม่เพียงพอรองรับ การใช้จ่ายในประเทศ ตลอดจนปัญหากำลังซื้อประชาชนและความเหลื่อมล้ำที่รุนแรงขึ้น
ขณะที่โลกกำลังเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุค AI และการจัดระเบียบเศรษฐกิจใหม่จากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ประเทศไทยจำเป็นต้องปรับยุทธศาสตร์จากการมุ่งสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันแบบเดิม ไปสู่การสร้างความมั่งคั่ง ความมั่นคง และความอยู่รอดของประเทศในระยะยาว
3 สัญญาณอันตราย เศรษฐกิจไทยเปราะบาง ขาดดุลคู่-หนี้พุ่ง-กำลังซื้อทรุด
ดร.สมคิด เตือนถึง 3 สัญญาณอันตรายที่สะท้อนความเปราะบางของเศรษฐกิจไทย ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้น
1. ขาดดุลคู่ สะท้อนโครงสร้างส่งออกไทยเริ่มอ่อนแอ ประเทศไทยกำลังกลับมาเผชิญภาวะขาดดุลการค้าและดุลบัญชีเดินสะพัดพร้อมกันอีกครั้ง หลังจากไม่ได้เกิดขึ้นต่อเนื่องมานาน โดยในช่วง 9 เดือนแรกของปีมียอดขาดดุลสะสมหลายหมื่นล้านบาท สาเหตุสำคัญมาจากอุตสาหกรรมส่งออกเดิมที่เริ่มสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน
ขณะที่การสร้างอุตสาหกรรมใหม่ที่มีมูลค่าเพิ่มสูง หรือ New S-Curve ยังไม่ประสบความสำเร็จมากพอที่จะเข้ามาทดแทนเครื่องยนต์เศรษฐกิจเดิม สถานการณ์ดังกล่าวจึงไม่ใช่เพียงปัญหาการส่งออกระยะสั้น แต่เป็นสัญญาณเตือนว่าโครงสร้างเศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญข้อจำกัดในการสร้างรายได้จากต่างประเทศ และอาจกลายเป็นปัญหาเรื้อรังหากไม่มีการปรับโครงสร้างการผลิตอย่างจริงจัง
2. วิกฤตการคลัง รายได้รัฐไม่พอใช้ หนี้สาธารณะจ่อชน 70% ต่อ GDP อีกหนึ่งความเสี่ยงสำคัญคือฐานะการคลังของประเทศ โดยรัฐบาลกำลังเผชิญข้อจำกัดในการจัดเก็บรายได้จากภาษี จนต้องพึ่งพาเงินปันผลจากรัฐวิสาหกิจมาช่วยเสริมรายได้สำหรับการใช้จ่าย
ขณะที่รายจ่ายภาครัฐยังอยู่ในระดับสูง ทำให้รัฐบาลต้องกู้เงินเพื่อชดเชยการขาดดุลอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้หนี้สาธารณะขยับเข้าใกล้ระดับ 70% ของ GDP
ดร.สมคิด มองว่า หากรัฐบาลไม่เร่งปฏิรูปโครงสร้างรายได้และรายจ่ายอย่างจริงจัง ประเทศจะเผชิญข้อจำกัดด้านงบประมาณมากขึ้น และรัฐบาลในอนาคตอาจไม่มีทรัพยากรเพียงพอสำหรับลงทุนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่
3. GDP โต 2.5% แต่ประชาชนส่วนใหญ่ไม่ได้ประโยชน์ แม้ตัวเลข GDP ไทยจะยังขยายตัวได้ประมาณ 2.5% แต่ ดร.สมคิด มองว่าเป็นการเติบโตที่ไม่ได้สะท้อนความเป็นอยู่ของประชาชนส่วนใหญ่ และอาจเป็นเพียงภาพลวงตาทางเศรษฐกิจ เพราะผลประโยชน์ไม่ได้กระจายไปถึงคนฐานราก โดยภาคเกษตรมีประชากรประมาณ 30% ของประเทศ แต่สร้างมูลค่า GDP เพียง 10% ขณะที่แรงงานภาคอุตสาหกรรมประมาณ 20% ของแรงงานทั้งหมด ยังเผชิญข้อจำกัดด้านค่าจ้าง เนื่องจากภาคการผลิตมีอัตรากำไร หรือ Margin ต่ำ
ส่วนผู้ประกอบการ SMEs กว่า 3 ล้านราย ยังประสบปัญหาการเข้าถึงสินเชื่อ เพราะสถาบันการเงินมีความระมัดระวังความเสี่ยงและให้น้ำหนักกับการปล่อยสินเชื่อแก่ธุรกิจขนาดใหญ่ที่มีหลักประกันมากกว่าขณะเดียวกัน ประชาชนฐานรากยังเผชิญภาระหนี้สูง โดยข้อมูลที่ ดร.สมคิด นำเสนอระบุว่า หนี้ครัวเรือนเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 800,000 บาทต่อครัวเรือน และรายจ่ายสูงกว่ารายได้ถึง 1.5 เท่า ทำให้หลายครัวเรือนต้องพึ่งพาหนี้นอกระบบเพื่อประคองชีวิต
เวียดนามโต 7-8% ไทยโตแค่ 2.5% อีก 5 ปีเสี่ยงถูกแซง
ดร.สมคิด ยกตัวอย่างการพัฒนาของเวียดนามว่า เมื่อประมาณ 10 ปีก่อน เวียดนามยังถูกมองว่าเป็นประเทศที่อยู่ท้ายแถวในกลุ่ม CLMV และมีบทบาทในเวทีอาเซียนไม่มากนัก แต่วันนี้กลับกลายเป็นหนึ่งในฐานการผลิตอุตสาหกรรมที่สำคัญของภูมิภาค มีนิคมอุตสาหกรรมขยายตัวตั้งแต่ภาคเหนือจรดภาคใต้ และสามารถดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศได้อย่างต่อเนื่อง
สิ่งที่น่ากังวลคือ เศรษฐกิจไทยเติบโตเฉลี่ยเพียงประมาณ 2.5% ต่อปี
จึงไม่สามารถกลับไปเติบโตระดับ 5% ได้อีกนับตั้งแต่ช่วงปี 2549-2550 ขณะที่เวียดนามมีอัตราการเติบโตประมาณ 7-8% ต่อปี หากปล่อยให้ความแตกต่างด้านการเติบโตดำเนินต่อไป โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจ ดร.สมคิด ประเมินว่า ภายในอีก 5 ปี ขนาดเศรษฐกิจของเวียดนามอาจใหญ่กว่าประเทศไทย
นี่คือความสูญเสียโอกาสที่สะสมมาเกือบ 20 ปี เพราะขณะที่ประเทศคู่แข่งเร่งสร้างอุตสาหกรรมใหม่ ดึงดูดการลงทุน และพัฒนากำลังคน ประเทศไทยกลับติดอยู่กับอัตราการเติบโตต่ำ ส่งผลกระทบต่อการสร้างงาน รายได้ และโอกาสของคนรุ่นใหม่
Data Center แห่ลงทุนไทย เป็นโอกาส แต่ต้องเลือก ไม่ใช่แจกสิทธิประโยชน์ไม่ลืมหูลืมตา
สำหรับกระแสการย้ายฐานทุนและการลงทุนใน Data Center ดร.สมคิด มองว่าเป็นผลจากความเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์โลก โดยในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ความขัดแย้งระหว่างมหาอำนาจทำให้บริษัทข้ามชาติเร่งกระจายฐานการลงทุนเพื่อรักษาสมดุลและหาพื้นที่ปลอดภัย ซึ่งอาเซียนและประเทศไทยถูกมองว่าเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความปลอดภัย
ที่ผ่านมา ประเทศไทยเคยพยายามดึงดูดบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก เช่น Google แต่ไม่ประสบความสำเร็จ เพราะถูกมองว่าขาดแคลนบุคลากรที่มีทักษะสูง แต่ปัจจุบันบริษัทเทคโนโลยีเริ่มเข้ามาลงทุนมากขึ้น เนื่องจากไทยมีจุดแข็งด้านที่ดินที่หาได้ค่อนข้างง่าย และระบบพลังงานที่มีเสถียรภาพในระดับหนึ่ง
การลงทุน Data Center รวมถึงอุตสาหกรรม AI และ Semiconductor ถือเป็นจิ๊กซอว์สำคัญที่จะช่วยยกระดับโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีของประเทศ และดึงดูดเงินลงทุนจากต่างชาติ แต่ต้องพิจารณาถึงต้นทุนและผลประโยชน์ที่ประเทศจะได้รับอย่างรอบคอบ เนื่องจาก Data Center เป็นธุรกิจที่ใช้ทรัพยากรสูงมาก ทั้งพลังงานไฟฟ้า น้ำสำหรับระบบระบายความร้อน
และโครงสร้างพื้นฐานด้านชิป อีกทั้งการให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีและการลงทุนผ่าน BOI ก็มีต้นทุนที่ประเทศต้องแบกรับจากรายได้ภาษีที่อาจสูญเสียไป ดังนั้น รัฐบาลต้องแยกแยะให้ชัดเจนระหว่างการลงทุน Data Center กับการพัฒนา AI เพราะ Data Center เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ใช้ทรัพยากรจำนวนมาก แต่ไม่ได้สร้างนวัตกรรมโดยตรงในระดับเดียวกับการพัฒนาเทคโนโลยี AI
การอนุมัติสิทธิประโยชน์จึงต้องพิจารณาว่าแต่ละโครงการจะสร้างประโยชน์ต่อเศรษฐกิจไทยมากน้อยเพียงใด มีการถ่ายทอดเทคโนโลยีหรือไม่ สร้างงานทักษะสูงให้คนไทยได้จริงหรือไม่ และช่วยยกระดับอุตสาหกรรมในประเทศได้แค่ไหน ที่สำคัญ ไทยไม่จำเป็นต้องพยายามแข่งขันเป็นประเทศไฮเทคกับมหาอำนาจ เพราะไม่ใช่จุดแข็งดั้งเดิมของประเทศ แต่ควรนำเทคโนโลยีและเงินลงทุนที่ไหลเข้ามาต่อยอดความสามารถเดิม โดยเฉพาะภาคเกษตร อาหาร ไบโอเทค และ Healthcare เพื่อสร้างผลิตภัณฑ์และบริการที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น
ผวา AI Disruption งานออฟฟิศเสี่ยงหาย 30% ใน 3 ปี จี้ปฏิรูปการศึกษา
อีกประเด็นที่ ดร.สมคิด แสดงความกังวลอย่างมาก คือคลื่นการเปลี่ยนแปลงจากปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ที่กำลังเข้ามาเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจและตลาดแรงงานทั่วโลกอย่างรวดเร็ว
โดยมีการประเมินว่า ภายใน 5 ปีข้างหน้า AI จะมีความสามารถทำงานแทนมนุษย์ได้เกือบทุกประเภท และสามารถเรียนรู้ พัฒนาตนเองได้อย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ตำแหน่งงานจำนวนมาก โดยเฉพาะแรงงานออฟฟิศ หรือ White Collar มีความเสี่ยงถูกแทนที่
ดร.สมคิด เตือนว่า ภายใน 3 ปีข้างหน้า ตำแหน่งงานอาจหายไปอย่างน้อย 30% โดยเฉพาะงานที่มีลักษณะทำซ้ำและสามารถใช้ AI เข้ามาดำเนินการแทนได้ ขณะที่ภาคธุรกิจเองก็ไม่มีทางเลือกมากนัก เพราะบริษัทที่ไม่นำ AI มาเพิ่มประสิทธิภาพจะเสียเปรียบในการแข่งขัน ทำให้หลายองค์กรจำเป็นต้องปรับลดกำลังคนและเปลี่ยนไปใช้เทคโนโลยีมากขึ้น
ไม่เพียงภาคเอกชนเท่านั้น ระบบราชการก็จำเป็นต้องปรับตัวเช่นกัน โดย ดร.สมคิด ระบุว่า งบประมาณบุคลากรภาครัฐมีสัดส่วนสูงถึงประมาณ 80% ของงบประมาณทั้งหมด หากสามารถนำ AI มาเชื่อมโยงฐานข้อมูลและปรับกระบวนการทำงานระหว่างกระทรวง กรม และหน่วยงานต่าง ๆ ให้ทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ อาจใช้กำลังคนเพียงประมาณ 30% ของรูปแบบเดิมในการดำเนินงานได้
การปรับระบบดังกล่าวจะช่วยลดต้นทุนการบริหารราชการ และเปิดพื้นที่ทางการคลังให้รัฐบาลนำงบประมาณไปลงทุนพัฒนาประเทศในด้านอื่นได้มากขึ้น อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่ากังวลคือ หากประเทศไทยนำ AI มาใช้เพียงครึ่ง ๆ กลาง ๆ ผลประโยชน์จากเทคโนโลยีจะกระจุกตัวอยู่กับบริษัทขนาดใหญ่ที่มีเงินทุนและความพร้อม ขณะที่แรงงานทั่วไป SMEs และประชาชนรายย่อยจะยิ่งเสียเปรียบ
เปลี่ยน Corporate Man สู่ Micro-Business ให้คนตัวเล็กใช้ AI แข่งกับโลก
ดร.สมคิด มองว่า โมเดลการศึกษาและการพัฒนาบุคลากรแบบเดิมที่มุ่งผลิตคนให้เป็นพนักงานในองค์กรขนาดใหญ่ หรือ Corporate Man ไม่สามารถตอบโจทย์โลกยุค AI ได้อีกต่อไป
อนาคตของการทำธุรกิจจะเปลี่ยนไปสู่รูปแบบ Micro-Business หรือ Solopreneurs ซึ่งเป็นธุรกิจขนาดเล็กที่มีทีมงานเพียงไม่กี่คน แต่สามารถใช้ความคิดสร้างสรรค์ ความรู้ และแพลตฟอร์ม AI เป็นเครื่องมือในการดำเนินธุรกิจ ทำให้สามารถแข่งขันในตลาดโลกได้โดยไม่จำเป็นต้องมีโครงสร้างองค์กรขนาดใหญ่
นี่จึงเป็นโอกาสสำคัญของ SMEs ไทย หากสามารถเข้าถึง AI และนำมาใช้เพิ่มประสิทธิภาพได้จริง ทั้งด้านการออกแบบสินค้า การวางแผนการผลิต การตลาด การบริหารต้นทุน และการเข้าถึงลูกค้าต่างประเทศภาครัฐจึงควรสนับสนุนเครื่องมือและแพลตฟอร์ม AI ที่มีต้นทุนต่ำ เพื่อให้ผู้ประกอบการรายย่อยเข้าถึงเทคโนโลยีได้ ไม่ใช่ปล่อยให้ AI กลายเป็นเครื่องมือเฉพาะของบริษัทขนาดใหญ่
อีกหนึ่งอุปสรรคสำคัญของ SMEs คือการเข้าถึงแหล่งเงินทุน เนื่องจากธุรกิจขนาดเล็กจำนวนมากไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกัน ทำให้ไม่สามารถแข่งขันกับบริษัทขนาดใหญ่ในการขอสินเชื่อจากธนาคารได้ ทางออกคือการนำ AI และระบบข้อมูลมาใช้ประเมินสินเชื่อจากกระแสเงินสด หรือ Cash Flow Data แทนการพิจารณาหลักประกันเป็นหลัก เพื่อให้สถาบันการเงินสามารถประเมินความสามารถในการชำระหนี้และปล่อยสินเชื่อให้ผู้ประกอบการรายย่อยได้อย่างเหมาะสม
นอกจากนี้ SMEs ยังต้องขยายตลาดออกไปสู่ตลาดโลก เพราะกำลังซื้อภายในประเทศมีข้อจำกัด การใช้แพลตฟอร์มดิจิทัลและ AI จะช่วยให้ธุรกิจขนาดเล็กสามารถนำสินค้าและบริการไปจำหน่ายในต่างประเทศ เพิ่มโอกาสสร้างรายได้โดยไม่ต้องพึ่งพาตลาดภายในประเทศเพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะภาคเกษตรและอาหาร
ซึ่งเป็นจุดแข็งของไทย สามารถนำ AI มาช่วยวิเคราะห์สภาพอากาศ พยากรณ์ผลผลิต วิเคราะห์ความต้องการของตลาด และพัฒนาสายพันธุ์พืช ตลอดจนยกระดับการแปรรูปสินค้าให้มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น หากทำได้จริง จะเป็นการสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่จากฐานราก ช่วยกระจายรายได้ไปสู่ SMEs เกษตรกร และผู้ประกอบการทั่วประเทศ แทนการกระจุกตัวอยู่กับทุนขนาดใหญ่เพียงไม่กี่กลุ่ม
เตือนสงครามการค้าสหรัฐฯ โลกไร้กติกา ไทยต้องยื้อเวลาและรักษาสมดุลมหาอำนาจ
ในด้านภูมิรัฐศาสตร์และการค้าระหว่างประเทศ ดร.สมคิด มองว่า โลกกำลังเปลี่ยนผ่านจากระบบการค้าเสรีที่เคยยึดถือกติกาสากล ไปสู่การแข่งขันที่มหาอำนาจใช้มาตรการทางเศรษฐกิจเป็นเครื่องมือต่อรองทางการเมือง
กรณีสหรัฐฯ กำหนดอัตราภาษีนำเข้าสินค้าจากไทย 19% ขณะที่กดดันให้ไทยเปิดตลาดและลดภาษีนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ เหลือ 0% เป็นตัวอย่างของการเจรจาที่มีความไม่สมดุล
ดร.สมคิด มองว่า แม้รัฐบาลไทยอาจจำเป็นต้องยอมรับหลักการบางอย่างในเบื้องต้นเพื่อประคองสถานการณ์ แต่ในรายละเอียดต้องมียุทธศาสตร์การเจรจาที่รอบคอบ รู้จักยื้อเวลา ต่อรอง และถอยอย่างมีชั้นเชิง ไม่ควรยอมรับเงื่อนไขทั้งหมดโดยไม่มีการประเมินผลกระทบ
เพราะการค้าเสรีในโลกยุคใหม่ไม่ได้ดำเนินไปตามกติกาเดิมอีกต่อไป แต่มีแนวโน้มถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือกดดันและต่อรองทางเศรษฐกิจ จนกลายเป็นสภาวะที่เรียกว่าใครใหญ่กว่าได้เปรียบกว่าประเทศไทยจึงต้องดำเนินนโยบายต่างประเทศอย่างระมัดระวัง รักษาสมดุลระหว่างมหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ และจีน ไม่เอนเอียงไปฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจนกระทบต่อผลประโยชน์ระยะยาวของประเทศ
ยุทธศาสตร์ของไทยในสถานการณ์เช่นนี้จึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน หรือ Competitiveness แต่ต้องปรับเป็นยุทธศาสตร์เพื่อสร้างความมั่งคั่ง ความมั่นคง และการอยู่รอดของประเทศ ท่ามกลางความเสี่ยงรอบด้าน
จี้เลิกติดกับดักแจกเงิน เตือนประเทศไทยจากเสือกลายเป็น “แมวป่วย”
อีกหนึ่งประเด็นที่ ดร.สมคิด วิพากษ์อย่างตรงไปตรงมา คือการที่สังคมไทยเริ่มเกิดภาวะเสพติดความเคยชินกับนโยบายแจกเงินและมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้น จนทำให้ประชาชนและภาคธุรกิจขาดแรงผลักดันในการพัฒนาตนเอง
การพึ่งพามาตรการอัดฉีดเงิน เช่น โครงการคนละครึ่ง หรือการแจกเงินโดยตรง อาจช่วยพยุงกำลังซื้อและบรรเทาความเดือดร้อนในระยะสั้น แต่ไม่สามารถแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างได้ เพราะเมื่อเงินหมด ปัญหารายได้และหนี้สินก็ยังคงอยู่ นอกจากนี้ เงินที่อัดฉีดเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจอาจหมุนเวียนกลับไปสู่กลุ่มทุนขนาดใหญ่และเจ้าของธุรกิจรายใหญ่ มากกว่าจะสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน
ดร.สมคิด เปรียบเทียบว่า ประเทศไทยเคยมีความมุ่งมั่นที่จะก้าวขึ้นเป็น “เสือตัวที่ 5 ของเอเชีย” แต่วันนี้กลับยอมรับกับการเติบโตต่ำ ปัญหาคอร์รัปชัน และการรอคอยความช่วยเหลือจากรัฐบาล จนกลายเป็น “แมวป่วย” ที่สูญเสียพลังในการแข่งขัน
สิ่งที่ประเทศไทยต้องทำจึงไม่ใช่เพียงการออกมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ แต่ต้องปลุกให้ประชาชนกลับมาตื่นตัว กล้าที่จะเปลี่ยนแปลง และยึดมั่นในหลักการว่า สิ่งที่ผิดก็คือผิด แม้คนส่วนใหญ่จะทำก็ตาม พร้อมเสนอว่า ประชาชนต้องมีบทบาทในการตรวจสอบและกดดันนักการเมืองให้ทำงานภายใต้หลักธรรมาภิบาล ไม่ควรคาดหวังให้นักการเมืองเป็นผู้เปลี่ยนแปลงระบบด้วยตัวเอง เพราะนักการเมืองบางส่วนอาจได้รับประโยชน์จากโครงสร้างและนโยบายแบบเดิม
โดยยกตัวอย่างประเทศเกาหลีใต้ที่ประชาชนมีความตื่นตัวในการต่อต้านการทุจริต และไม่ยอมรับการใช้อำนาจที่ไม่ถูกต้อง จนสามารถสร้างกลไกตรวจสอบและลงโทษผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองได้
ประชาชนจึงต้องตระหนักถึงสิทธิและหน้าที่ของตนเองในระบอบประชาธิปไตย ไม่มองเพียงผลประโยชน์ระยะสั้นจากนโยบายแจกเงิน เพราะหากประชาชนไม่ตื่นรู้ ประชาธิปไตยก็อาจถูกบิดเบือนไปสู่ระบบที่ขาดความเป็นธรรมได้
ทางรอดประเทศไทย ต้องปฏิรูปการเมือง-การศึกษา-เศรษฐกิจ พร้อมกัน
ดร.สมคิด สรุปว่า การพลิกฟื้นเศรษฐกิจไทยไม่สามารถทำได้ด้วยมาตรการใดมาตรการหนึ่ง แต่ต้องปรับเปลี่ยนโครงสร้างประเทศอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การเมือง การศึกษา การคลัง ไปจนถึงภาคการผลิต โดยมีประเด็นสำคัญที่ต้องเร่งดำเนินการ ได้แก่
1. สร้าง New S-Curve: เร่งพัฒนาอุตสาหกรรมใหม่ที่มีมูลค่าเพิ่มสูง เพื่อทดแทนอุตสาหกรรมส่งออกเดิมที่สูญเสียความสามารถในการแข่งขัน พร้อมแก้ปัญหาการขาดดุลการค้าและดุลบัญชีเดินสะพัด
2. ปฏิรูปการคลัง: เพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้ ปรับโครงสร้างรายจ่ายภาครัฐ และควบคุมการก่อหนี้ เพื่อรักษาพื้นที่ทางการคลังสำหรับการลงทุนพัฒนาประเทศในอนาคต
3. ช่วย SMEs เข้าถึงเงินทุน: สนับสนุนผู้ประกอบการกว่า 3 ล้านรายให้เข้าถึงสินเชื่อ โดยนำข้อมูล Cash Flow และเทคโนโลยี AI มาใช้ประเมินความสามารถทางธุรกิจ แทนการพึ่งพาหลักทรัพย์ค้ำประกันเพียงอย่างเดียว
4. ยกระดับรายได้เกษตรกรและแรงงาน: เพิ่มผลิตภาพและมูลค่าเพิ่มภาคเกษตร รวมถึงยกระดับอุตสาหกรรมให้มี Margin สูงขึ้น เพื่อให้ภาคธุรกิจสามารถจ่ายค่าจ้างแรงงานได้ดีขึ้น
5. ปฏิรูปการศึกษาและพัฒนาทักษะ AI: เปลี่ยนจากการผลิตบุคลากรเพื่อเป็นลูกจ้างในองค์กรขนาดใหญ่ ไปสู่การสร้างคนที่มีความคิดสร้างสรรค์ ใช้ AI เป็น และสามารถสร้างธุรกิจของตนเองได้ พร้อมเตรียมแรงงานรับมือการเปลี่ยนแปลงของตลาดงาน
6. เลือกการลงทุนเทคโนโลยีอย่างคุ้มค่า ดึงดูด Data Center, AI และ Semiconductor โดยพิจารณาผลประโยชน์ระยะยาว การใช้ทรัพยากร การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการสร้างงานให้คนไทย ไม่เน้นเพียงเม็ดเงินลงทุนหรือสิทธิประโยชน์ BOI
7. ปรับยุทธศาสตร์รับมือภูมิรัฐศาสตร์: รักษาสมดุลความสัมพันธ์กับมหาอำนาจ ใช้การเจรจาต่อรองอย่างมีชั้นเชิง และปกป้องผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของประเทศ
8. ปฏิรูปการเมืองต้นน้ำ สร้างระบบการเมืองที่มีธรรมาภิบาล เปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่และผู้มีความรู้ความสามารถเข้ามาบริหารประเทศ พร้อมสร้างกลไกตรวจสอบการทุจริตอย่างจริงจัง
ท้ายที่สุด ดร.สมคิด เน้นย้ำว่า การฟื้นเศรษฐกิจไทยต้องเริ่มจากการยอมรับความจริงว่า ประเทศกำลังเผชิญปัญหาเชิงโครงสร้างที่รุนแรงขึ้นทุกวัน การเติบโตของ GDP เพียงตัวเลขเดียวไม่สามารถสะท้อนความเข้มแข็งของเศรษฐกิจได้ หากประชาชนส่วนใหญ่ยังมีรายได้ไม่เพียงพอ SMEs ยังเข้าไม่ถึงเงินทุน และแรงงานยังขาดทักษะรองรับโลกยุคใหม่
โจทย์สำคัญของประเทศไทยจึงไม่ใช่แค่ทำอย่างไรให้เศรษฐกิจโตขึ้น แต่ต้องทำอย่างไรให้คนไทยทั้งประเทศเติบโตไปพร้อมกัน ก่อนที่ช่องว่างระหว่างไทยกับประเทศคู่แข่งจะกว้างเกินกว่าจะไล่ตามทัน.- ปรีชา มีชำนาญ